Kwaśne deszcze - zagrażają naturze i kulturze

Kategoria: Ekologia Opublikowano: niedziela, 25, kwiecień 2021

kwaśne deszcze

Pierwszy raz o kwaśnych deszczach zrobiło się głośno w latach 80. XX wieku, gdy w Europie rozpoczął się gwałtowny rozwój gospodarczy. Wciąż są poważnym problemem, dotyczącym nie tylko starego kontynentu, ale i całego globu.

Kwaśne deszcze są opadami, których krople wody zawierają tlenek siarki SO2, tlenki azotu oraz ich produkty, czyli kwasy siarkowe i kwas azotowy. SO2 jest bezbarwnym gazem o ostrym, charakterystycznym zapachu. Toksyczna substancja bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie tworząc kwas siarkowy H2SO3. Należy on do grona kwasów o średniej mocy. Znacznie większe szkody wywołuje kwas siarkowy H2SO4 . Mocny kwas mineralny ma postać bezbarwnej cieczy o oleistej konsystencji. Błyskawicznie miesza się z wodą. Równie silne właściwości żrące cechują kwas azotowy HNO3.

Kwaśne deszcze powstają nad obszarami, w których atmosfera jest zanieczyszczona w wyniku długotrwałej emisji tlenku siarki i tlenków azotu. Zanieczyszczenia powietrza powodujące ich powstawanie są związane głównie z działalnością dużych elektrowni i elektrociepłowni zasilanych paliwem zawierającym siarkę i jej związki. Związki siarki i azotu są emitowane nie tylko przez elektrownie, ale też fabryki, osiedla mieszkaniowe i pojazdy mechaniczne. Związki azotu przedostają się do atmosfery również z nawożonych ziem. Część związków siarki i azotu pochodzi z rozkładu szczątków organicznych i czynnych wulkanów. Tlenki tych pierwiastków uwięzione w atmosferze reagują z parą wodną tworząc kwas siarkowy i azotowy. Para wodna skrapla się w postaci deszczu, a wraz z nią na ziemię spadają kwasy, które sieją spustoszenie, szczególnie w środowisku naturalnym.

Kwaśne opady powodują uszkodzenie liści. Zwiększają parowanie wody z ich powierzchni, co prowadzi do zakłóceń procesu fotosyntezy. Szczególnie wrażliwe na kwaśne opady są drzewa iglaste i porosty. Opady powodują zakwaszenie gleby, co wpływa na zmniejszenie zbiorów. W zakwaszonej glebie akumulują się siarczany i azotany, kadm i glin, co uniemożliwia korzeniom roślin pobieranie niezbędnych składników mineralnych, między innymi magnezu, potasu i wapnia. Korzenie powoli zamierają, a roślina, która nie ma dostępu do składników budulcowych, ginie. Kwaśne deszcze powodują też zakwaszenie zbiorników wodnych. Prowadzi to do zniszczenia ekosystemów jezior i rzek. Negatywny wpływ kwaśnych deszczy obejmuje również faunę. Glin wymywany z gleby jest poważnym zagrożeniem dla ryb. Gromadzi się w ich skrzelach i utrudnia oddychanie. w zakwaszonej wodzie ryby nie rozmnażają się, co prowadzi do wymierania populacji. Problem ten dotyczy głównie łososi i pstrągów.

Kwaśne deszcze mogą być szkodliwe dla człowieka. Stwarzają ryzyko zakwaszenia wody pitnej. Staje się bogata w metale ciężkie, które powodują różne choroby. Wysokie stężenie ołowiu szkodzi układowi nerwowemu. Nadmiar kadmu zaburza pracę układu wydalniczego. Zbyt wysokie stężenie glinu w wodzie pitnej szkodzi kościom i źle wpływa na pracę mózgu.

Kwasy obecne w wodzie pitnej powodują niszczenie wodociągów. Niekorzystnie wpływają również na obiekty kultury wykonane z wapienia i piaskowca. Przyspieszają ich wietrzenie. Powodują korozję metali oraz niszczą sztuczne tworzywa i witraże. Na ich szkodliwy wpływ są też narażone obrazy, starodruki i litografie.

Niekiedy kwaśne opady pojawiają się w obszarach, które są odległe od źródeł zanieczyszczeń atmosfery. Przykładem jest kwaśny śnieg nad Arktyką. Skala problemu sprawiła, że podjęto środki zapobiegawcze na całym świecie. Zapobieganie kwaśnym deszczom polega przede wszystkim na ograniczeniu emisji tlenków siarki i azotu w przemyśle. W tym celu wykorzystuje się specjalne instalacje usuwające związki siarki z emitowanych gazów. Zaleca się także wznoszenie wyższych kominów. Za emisję zanieczyszczeń do atmosfery są też odpowiedzialne pojazdy mechaniczne. Można ją zmniejszyć zakładając na rurę wydechową specjalne katalizatory spalin. Wychwytują związki siarki i azotu, doprowadzając do przemian chemicznych. Dzięki temu zmniejsza się ilość toksyn emitowanych do atmosfery. Bardzo ważny wpływ na ograniczenie emisji zanieczyszczeń powodujących kwaśne deszcze ma także korzystanie ze źródeł energii odnawialnej oraz stosowanie bardziej efektywnej izolacji cieplnej domów i innych budynków. Dzięki temu można ograniczyć zużycie energii pochodzącej z elektrociepłowni.

Nasuwa się jednak pytanie, co zrobić, gdy na działania zapobiegawcze jest już za późno, a kwaśne deszcze sieją spustoszenie w środowisku naturalnym i obiektach kultury. W przypadku zbiorników wodnych i gleb można częściowo ograniczyć skutki kwaśnych opadów poprzez zastosowanie preparatów zawierających wapń, który neutralizuje działanie kwasów. W przypadku obiektów kultury w większości przypadków jest możliwa renowacja.

Odsłony: 7